گورستان محله نعلبندان استراباد در گذر پاسرو واقع در محله نعلبندان ، در ضلع شمال و شمال شرقى مسجد جامع ، گورستان بسيار قديمى وجود داشت كه بر روى قبور آن سنگ مزارهاى بسيار باارزشى ديده مى شدند . خود مسجد جامع ، مناره ، سنگ‌فرمان‌ها و كتيبه‌هاى سنگى آن‌را در صفحات مربوط به قرن 5 و 6 ه . ق معرفى نموده‌ايم و شرح داديم كه مسجد جامع استراباد را مقدسى در قرن 4 ه ديده و از حلقه‌هاى درسى فقه آن ذكرى به ميان آورده بود . 15 و نيز ابن سهمى جرجانى ( گرگانى ) هم از قول على بن احمد بوكردى ( فوجردى ) در جرجان ( فوت 323 ) نقلى از اين مسجد نموده بود . اما آنچه در اين بخش مورد نظر نگارنده است گورستان تاريخى در حاشيه اين مسجد مىباشد كه جزو قبرستان‌هاى درون‌شهرى استراباد محسوب مىشد . ملكونف كه در سال‌هاى 1858 تا 1860 م ( 1275 تا 1277 ) سفرى به ايران و نيز استراباد داشت ، به اين قبرستان چنين اشاره مىكند : « استراباد چند محله دارد كه يكى از آن‌ها نعلبندان است . در اين محله عمارت آقا محمدخانى ، دار الحكومه و دار الاماره از سنگ بنا شده‌اند . مسجد جامع و قبرستان هم در اين محل است » . 16 در اسناد تاريخى هم به تعدد به اين گورستان اشاره شده است . از جمله در مصالحه نامچه سال 1248 ه ( دو سال آخر حكومت فتحعلى شاه قاجار ) مربوط به بىبى فاطمه چنين آمده است : « . . . همگى 6 دانگ دكان واقع در گذر سوخته چنار بازار نو ( بازار نعلبندان فعلى ) را به استاد حاجى باباى زرگر [ برادرزاده استاد محمد رضاى صباغ ] به مبلغ 30 تومان رايج سلطانى كه عبارت از 300 عدد سكه صاحبقرانى فتحعلى شاهى است ، مصالحه نموده به شرط آنكه حاجى بابا 5 قبر از قبور ( موجود در گورستان مورد نظر - نگارنده ) عهد بسته شده را سنگ كند و خرج سفر بىبى فاطمه به عتبات را هم فراهم نمايد » . 17 در مصالحه نامچه سال 1268 هم بدين‌گونه اشاره به اين گورستان شده است : « . . . ورثه حاجى مرتضى قلى آقاى زيادلوى قاجار كه على اكبر و دو همشيره بدره نساء خانم و مريم خانم بوده باشند ، يكباب خانه مشاعى محمد خان آقائى را واقع در محله نعلبندان در گذر باغشاه به مبلغ 200 تومان وجه نيم ريالى ناصر الدين شاهى 13 نخودى مصالحه نمودند . حدود خانه شرقيا متصل به قبرستان و غربيا متصل به خانه مشهدى عباس زيارتى مىگردد » . 18